რობერტ სტურუას „ვეფხისტყაოსანი“ პროტესტი, რომელიც საზოგადოებამ ვერ გაიგო!

დიდი აჟიოტაჟი გამოიწვია რობერტ სტურუა-სეულმა შოთა რუსთაველის „ვეფხისტყაოსნის“ ინტერპრეტაციამ.
სოციალური სივრცე სავსეა კრიტიკით, ხშირად აგრესიულითაც კი – თუმცა ამ კრიტიკის დიდი ნაწილი მოდის იმ ადამიანებისგან, ვისაც, დიდი ალბათობით, სპექტაკლი არც კი უნახავს.
ამიტომ, სანამ თავად დადგმას განვიხილავთ, დავიწყოთ მთავარი შეკითხვით:
რას გვეუბნება შოთა რუსთაველი?
„ვეფხისტყაოსანი“ მხოლოდ ლიტერატურული ძეგლი არ არის – ეს არის ფილოსოფია, ცხოვრების წესის მოდელი.
რუსთაველი გვეუბნება:
როგორი უნდა იყოს ადამიანი;
როგორი უნდა იყოს სიყვარული;
რას ნიშნავს ღირსება;
რა არის ნამდვილი სიმდიდრე.
მის სამყაროში ადამიანი არის: რაინდული, პატიოსანი, თავგანწირული, სიყვარულზე დაფუძნებული და არა მატერიალურ ღირებულებებზე მიბმული.
ავთანდილის მაგალითი საკმარისია – ადამიანი, რომელიც ტოვებს ძალაუფლებას, კომფორტს, ყველაფერს…
და რის ძებნას იწყებს? - სიყვარულის!
სწორედ იმ სიყვარულის, რომელიც დღეს ჩვენ დავკარგეთ.
სტურუას პასუხი საზოგადოებას:
და სწორედ აქ ერთვება რობერტ სტურუა.
რატომ გაგიკვირდათ მისი სპექტაკლი?
რატომ ელოდით კლასიკურ, „ლამაზ“ დადგმას –
ბიზანტიური კოსტიუმებით, ოქრო-ვერცხლით მორთულ სცენას, ტექსტის დეკლამაციას?
სტურუას ეს შეეძლო.
მას აქვს რესურსიც, გამოცდილებაც და შესაძლებლობაც.
მაგრამ მან ეს გზა არ აირჩია.
მან აირჩია სხვა გზა – სარკის გზა.
სპექტაკლი, როგორც სარკე
სტურუას „ვეფხისტყაოსანი“ არ არის ილუსტრაცია.
ეს არის დასკვნა.
ეს არის პროტესტი.
ეს არის გაბრაზება.
ეს არის პირდაპირი შეძახილი მაყურებლის მიმართ:
თუ გინდათ რუსთაველი – იცხოვრეთ მისი ცნებებით.
და სწორედ აქ იწყება დისკომფორტი.
რატომ გაღიზიანდა საზოგადოება?
იმიტომ, რომ სცენაზე ვხედავთ იმას, რაც არ გვინდა, დავინახოთ.
კი – არის შოკი.
კი – არის პროვოკაცია.
კი – არის სიურეალიზმი, აბსტრაქცია, დანგრეული ესთეტიკა.
მაგრამ ეს შემთხვევითი არ არის.
სტურუა გვიჩვენებს სამყაროს, სადაც:
სილამაზე დაკარგულია;
ღირსება დეფორმირებულია;
სიყვარული ჩანაცვლებულია იაფფასიანი სურვილებით.
და სწორედ ამიტომ, მისი თეატრი აღარ არის „ტაძარი“ ტრადიციული გაგებით –
ის ხდება სასამართლო.
ყველაზე მტკივნეული სიმართლე -
ჩვენ გვგონია, რომ „ვეფხისტყაოსანი“ ჩვენი სიამაყეა.
მაგრამ სტურუა გვეკითხება:
მართლა ვცხოვრობთ ჩვენ მისი პრინციპებით?
თუ არა – მაშინ რა გვინდა, სცენაზე რომ ვნახოთ?
ლამაზი ტყუილი?
სტურუას გამბედაობა:
რობერტ სტურუა არ ცდილობს, ყველას მოეწონოს.
ის არ ქმნის კომფორტულ სპექტაკლს.
ის არ ემსახურება გემოვნების დაკმაყოფილებას.
ის აკეთებს იმას, რასაც ნამდვილი რეჟისორი უნდა აკეთებდეს – ამბობს სიმართლეს.
და ეს სიმართლე ბევრისთვის შეურაცხმყოფელია.
დასკვნა:
ამ სპექტაკლის კრიტიკა მარტივია.
მისი გაგება – რთული.
სტურუამ არ დაგვიდგა „ვეფხისტყაოსანი“ – მან დაგვიდგა ჩვენი რეალობა.
რეალობა, სადაც: ჩვენ დავკარგეთ რუსთაველი, მაგრამ შევინარჩუნეთ ილუზია, რომ ის ჯერ კიდევ ჩვენთანაა.
ფინალი:
ამიტომ, სანამ გააკრიტიკებთ – დაფიქრდით:
იქნებ, პრობლემა სპექტაკლში კი არა, ჩვენშია?
ბრავო, რობერტ სტურუა.
ბრავო, ამ სიმამაცისთვის
გელა ფოცხიშვილი