სოფლის დამტირებელი
კახეთში უცნაური დაავადება გაჩნდა. ინფექციაა, რომელიც 80 წელს გადაცილებულებს შეეყარათ. პირველად ჩემს ახლობელს შევამჩნიე. ერთ დილას ადგა და სახლიდან წავიდა. არავის უკითხავს, სად წახვედი, სად იყავიო. შინაურები არასდროს ეკითხებოდნენ, მუშა კაცია და იციან, საქმეს არსად წაახდენს. კაცი თვალებდასიებული დაბრუნდა. ორი-სამი დღის მერე ისევ წავიდა, ოღონდ, ხელს „ტაბურეტკაც“ გააყოლა. ორი-სამი საათი გავიდა, ისევ თვალებდასიებული დაბრუნდა. ხმა არ ამოუღია, ცოტა წაიკმაკნა, დაწვა და დაიძინა. ცოლი შეფიქრიანდა, ერთი-ორი დღე აცადა, რომ აღარ მობრუნდა, რომ აღარ მაიხედა, რომ აღარ გაიცინა, შეკითხვებით შააღონა.
- კაცო, რა გჭირს, ფინთად ხომ არა ხარ?
- არააა, არაფერი, - გადმოუგდო ორიოდ სიტყვა ყასიდად და კედლისკენ გადაბრუნდა.
- როგორ არაფერი? მოდი, სიცხე გაიზომე, - არ მოეშვა ცოლი.
- სიცხე არა, ისა! - ამოიგმინა კაცმა.
- ან ავი თქვი, ან კარგი თქვი, ან საჭმელი ჭამე ხეირიანად, ქაააა, მა ეგეთი რამე გაგონილა? - არ მოეშვა ცოლი.
იმ ღამეს ძლივს გაათენა. დილით ლუკმა არ ჩაუდვია პირში, სახეზე წყალი შეისხა, „ბოტებში“ ფეხი წაყო, „ტაბურეტკას“ ხელი წამოავლო და სახლიდან ფეხაკრეფით გავიდა. თვალს რომ მიეფარა, ცოლი უკან გაჰყვა. ალაგ-ალაგ ღობეს აეკვრებოდა ხოლმე, ემანდ, არ დამინახოსო. კაცმა ხუსხუსით იარა, არსაით გაუხედნია, ცაკანაანთ მიტოვებულ სახლს მიადგა, ცოტა ხანს გაჩერდა, შუბლი მარცხენა ხელით მოიჩრდილა და მორღვეული ღობიდან ეზოში შევიდა. ჯერ უპატრონობით ჩამოჟამებულ ორსართულიან სახლს უყურა, თავი გაბრაზებულმა გადააქნია, მერე ხელი ჩაიქნია, ერთი ამოიხვნეშა და „ტაბურეტკაზე“ ჩამოჯდა. კაცი ატირდა, ცრემლები ღაპაღუპით წამოუვიდა. ცოლი შორი-ახლოს ჩამოდგა, ცოტა ხანს უყურა და ვეღარ მოითმინა, თავზე წაადგა.
- რას იღველფები, ადამიანო, ამ უპატრონო სახლს შენ რაზე გლოვობ?!
კაცი არ განძრეულა. თითქოს იცოდა, რომ უთვალთვალებდნენ.
- მარტო ამასა ვგლოვობ? გუშინწინ შაქროს სახლთან ვიყავი, მეტირება, ეზო-ყურე აბალახებულია, გოგიასიც ეგრეა, ეგრე მგონია, სოფელი სუ დაიცლება და მარტო მეღა დავრჩები, - ამოიოხრა კაცმა, ოხვრას გული თან ამოაყოლა.
- რას ამბობ, კაცო? ეგრე მოუწყვია უფალსა ცხოვრება, ზოგი მიდის, ზოგი მოდის, გოგიაც მოკვდა და შაქროც, მაგათი შვილები კიდე რავი, ზოგი სად გადაიხვეწა, ზოგი სად, შენ რა გადარდებს? - დაუწყო ლექციის კითხვა დოინჯშემოყრილმა ცოლმა.
- განა მე მინდა, ქალო? თავისთავად მედარდება, აპალთია გასკდეს გული.
- ამაღამვე დავურეკავ ბიჭსა, ვეტყვი, რა დღეშიცა ხარ!
- რაო? ბიჭსაო? რა ბიჭსა, ქალო? უნდა ანერვიულო?! - დაიბნა კაცი.
- მა რა ვქნა? როდემდე უნდა იარო სხვების ეზო-ყურეში?! - გაცხარდა ქალი.
- ეეეჰ... გახსოვს, როგორა გუგუნებდა სოფელი?
- მახსოვს, მა არ მახსოვს?
- არაფრის დარდი არ იყო, ამდენი ანაოხრებული სახლი არ იყო, თითოეულ გოჯს პატრონი ჰყავდა, იხვნებოდა, ითესებოდა, იბარებოდა, ყველაფერი ხარობდა, - კაცი დადუმდა, ცრემლები მაჯით გაიმშრალა.
- ადე, წამო, გეყოფა, - მიუგო ცოლმა და მკლავში ხელი მოჰკიდა, წამოყენება დაუპირა.
კაცი ადგა, ნელ-ნელა წელში გასწორდა. ეზო მოათვალიერა, სახლს შეხედა. ხელი ჩაიქნია, „ტაბურეტკას“ დასწვდა, ამოიგმინა და ქალს გაჰყვა. 90 წელიწადი შეასრულა, 90 გაზაფხული, ზაფხული, შემოდგომა და ზამთარი გამოიარა. ბოლო დროს სულ ეფიქრებოდა, სულ დარდობდა, რატომ მიდიანო ახალგაზრდები სოფლიდან? რატომ არ უნდათო თავიანთი საბუდარიო? რატომ ვერ ჰგუობენ მამაპაპისეულ ალაგსო? უკვირდა, კაცოოოო, ეს რა დროება დაგვიდგაო? ერთ ხანობას გაზეთების კითხვამ გაიტაცა, თითქოს იქ პოულობდა შვებას. სოფელზე მცირედიც რომ დაწერილიყო, ბალღივით უხაროდა. დროთა განმავლობაში ეს უკვე აღარ ჰყოფნიდა, გულზე დარდი რომ შემოაწვებოდა, თვალი ღობის იქით ეჭირა. თავის ეზო-ყურეში რაც რამ გასაკეთებელი იყო, გააკეთა, მოაწესრიგა, ყველაფერს თავისი ადგილი მიუჩინა. ვისაც თავის კარ-მიდამოში შეუშვებდა, გამოსვლა აღარ უნდოდა, იქაურობა სამოთხეს ჰგავდა. კაცმა ამოიჩემა, მე რომ ასე ვბეჯითობ, სხვები რატომ ყალთაბანდობენო? ვინც კი მამაპაპისეული ეზო-ყურე და სახლ-კარი მიატოვა, ყველა ყალთაბანდი ეგონა. ერთხელ ვუთხარი, ზოგიერთი სადაც წავიდა, იქა ბეჯითობს-მეთქი. არაო, არ არსებობსო, კაცი რომ თავის ეზოში ეკალ-ბარდს მოუშვებს, ის საღი არ არისო. რა ქნან, საფრანგეთიდან, იტალიიდან, საბერძნეთიდან და სხვა ქვეყნებიდან ეკალ-ბარდის ასაკაფად ხომ არ ჩამოვლენ-მეთქი? გაბრაზდა - ვითამ რატომ არ უნდა ჩამოვიდნენო? ნათესავები ხომ დარჩათ აქა, იმათ მიხედონო. ფული გამოუგზავნონო, თუ გული გულობს, ქადა ორი ხელით იჭმებაო. ერთხელ ვცადე, ამეხსნა:
- კაცო, აი, დედამიწა ხომ არის მრგვალი?
- ჰო, მაშ, მრგვალია, - შემომხედა გაკვირვებულმა.
- ეს მრგვალი დედამიწა ხომ უფალმა იმიტომ გააჩინა, რომ რომელ ადგილზეც მოგვესურვება, იქ ვიცხოვროთ? ჩვენ ხომ თავისუფალი ადამიანები ვართ?
- ჰო, მაშ, ვართ, მერე?
- რაღა მერე? თუ ამ სოფელში სხვაგან იცხოვრებს, სხვა ქვეყანაში, რა პრობლემაა? დედამიწა ხომ ჩვენი საერთო სახლია?
- აბა, რას ამბობ?
- მე მგონი, ლოგიკურად ვმსჯელობ, ყოველ შემთხვევაში, შენ ამაზე არ უნდა ნერვიულობდე.
- მაშ, სადაც ვშობილვარ, გავზრდილვარ და მისროლია ისარი, ტყუილია? - მომიბრუნდა ნიშნისმოგებით.
- არა, ტყუილი არ არის, მაგრამ ჩვენ ხომ სოციალიზმის ბორკილები იმიტომ დავამსხვრიეთ, რომ გარეთ გავსულიყავით და მთელი ქვეყნიერება გვენახა? განა ამისთვის არ ვიბრძოდით? განა ამიტომ არ ვაფრიალებდით დროშებს? - შევიჭერ როლში.
- ეეეჰ... რაიკომის მდივანს კარი რომ ავუჭედეთ ოთხმოცდაცხრაში, გახსოვს? წარამარა სიღნაღში დავრბოდით, მერე რა მოვიგეთ? რა ხეირი ვნახეთ? - ისევ ამოიოხრა, თან მოიღუშა.
ერთ ხანობას ორივენი გავჩუმდით. ის მიწას ჩასჩერებოდა, ფეხსაცმლის წვერით ერთ ადგილს ჩიჩქნიდა. განა მე არ ვიცოდი, რომ სადაც დაიბადე და გაიზარდე, ის ადგილი ძვირფასია? განა მე ვერ ვხვდებოდი, რომ ეზო-ყურის აბალახება საცოდაობაა? ვხვდებოდი და გულში ვეთანხმებოდი კიდეც, მაგრამ მინდოდა, მისთვის დარდი გამექარვებინა. მას მერე კარგახანს აღარ მენახა, ვეღარ მოვიცალე მის სანახავად, ვტყუივარ, დამერეკა მაინც. მითხრეს, ძალიან ავად არისო. აქ უკვე თავი დამნაშავედ ვიგრძენი და დავურეკე. სავადმყოფოში დამაწვინესო, სადღა არ მატარესო, რომელ ექიმთან არ მიმიყვანესო, ვერავინ ვერაფერი გაიგო, მგონი, ყველამ ფსიქიატრთან გამაგზავნაო, თან ბოლომდე არ მიმხელენო. რაღაც წამლები მომცეს, ახლა ცოტა არამიშავს, ყოველ დილით მიტოვებული სახლების ეზოებში აღარ ვზივარ, პერიოდულად კი წამომეტირება ხოლმე, მაგრამ ისე აღარ, როგორც ადრეო. თურმე ეგრე სხვებიც ყოფილან, ძირითადად, ჩემი ასაკისანი ისინი ეზო-ეზო არ დაწანწალებენ, მაგრამ თურმე ძალიან განიცდიან უპატრონო სახლების ამბავსო. ეხლა გამგებელი უნდა ვნახო, იქნებ, ხალხი გამოყოს, იქნებ შაბათობა ჩაატაროს და ანაოხრებული ეზოები გამოვტობოთო? ეგ კარგი აზრია, ეკალ-ბარდით გადავლილ ეზოებს ვერც მე ვიტან-მეთქი. მართლაო? - გაუხარდა. ამ დღეებში მოვიცლი, გნახავ და მოვილაპარაკოთ-მეთქი. ორიოდ დღეში თვითონ დამადგა თავზე. არა უშავდა, უკეთესობა ეტყობოდა აშკარად. იცინოდა კიდევაც. დიდი კრიზისი გადავიტანე, ძალიან ცუდად ვიყავიო, ნოსტალგია გჭირს, სადაც დაიბადე და გაიზარდე, იმ ალაგის ბედი გაწუხებსო. ჰო, ეგ არი, მა სხვა რა უნდა იყოს-მეთქი? დავამშვიდე, არ ინერვიულო, ეგეთი რამე ბევრსა სჭირს, ცხოვრება მოვიდა ეგეთი-მეთქი. გაზეთები ჩამომიტანეო? ჰო, ჩამოგიტანე, გასართობი გექნება-მეთქი. რას ამბობ, რა გასართობი, მე მაგით ვსულდგმულობო. რა ვიცი, აბა? მე კიდე ის გამახსენდა, ამას წინებზე ტელევიზორში ჩემი კოლეგები რომ ლაპარაკობდნენ, ბეჭდური მედია მოკვდაო... თუ კვდებაო. არ მსიამოვნებს ეგეთი მსჯელობა, შეიძლება ცოტა დასუსტებულია, მაგრამ არ შეიძლება, მოკვდეს. ვინც ამას გააკეთებს, ის ადამიანებსაც მოკლავს. იცოდეთ, ძალიან ბევრია დღეს მხოლოდ სოფლებში კი არა, ქალაქებშიც, სული გაზეთებით რომ უდგათ.
გელა ზედელაშვილი
