ზაურ ნაჭყებია: რატომ დაპატარავდა დიდი ბრიტანეთის იმპერია
გვესაუბრება ჟურნალისტი, პუბლიცისტი ზაურ ნაჭყებია:
_ ბატონო ზაურ, როგორ შეაფასებთ დიდი ბრიტანეთის მიერ გონივრული ეჭვის საფუძველზე „ტელეიმედისა“ და „პოსტვის“ დასანქცირებას მესამე სახელმწიფოში _ უკრაინაში დესტაბილიზაციის მოწყობის საბაბით?
_ იმ ფონზე, რაც ვენესუელაში მოხდა და ახლო აღმოსავლეთში ხდება, რაღა უნდა გაგვიკვირდეს. რომელ თავისუფალ მედიაზე, დემოკრატიაზე ვსაუბრობთ, როცა დღეს ვცხოვრობთ ეპოქაში, სადაც საერთაშორისო სამართალი საერთოდ არ არსებობს _ ის ძალის სამართალმა ჩაანაცვლა. დიახ, სამყაროში ძალის სამართალი ბობოქრობს, ამიტომ თავისუფალ სიტყვაზე, დემოკრატიაზე საუბარი ზედმეტია. გავიხსენოთ, „ბი-ბი-სი“-ს მცდელობა, რომელმაც საქართველოს ბრალი მტკიცებულებების გარეშე დასდო. ბრიტანული სანქციები ტელევიზიების მიმართ სწორედ „ბი-ბი-სი“-ს თავხედობის გაგრძელებაა. ყველაფერი მიმართულია იმისკენ, რომ აქ ვითარება დაიძაბოს, შეიქმნას განცდა, თითქოს საქართველოში ქართული თავისუფალი მედია ანტიდასავლურ ნარატივებს ავრცელებს და გამოხატავს პოზიციას, რომ უკრაინის ომში გამარჯვებული რუსეთია. ეს თითიდან გამოწოვილი ბრალდებებია, რასაც ხელისუფლების მხრიდან მკაცრი რეაგირება უნდა მოჰყვეს. რა უნდა მოიმოქმედოს ხელისუფლებამ ამის საპასუხოდ? _ „ბი-ბი-სი“-ს ბრალდებებს სათანადო პასუხი უნდა გასცეს. მერე რა, რომ პატარა სახელმწიფო ვართ. მერე რა, რომ ის დიდი ბრიტანეთია. ჯერ ერთი, გამომდინარე მისი ქმედებებიდან, თუ როგორი დამოკიდებულება აქვს პატარა სახელმწიფოებთან, ის დიდი კი არა, პატარა ბრიტანეთია. ჩვენ ხომ ვიცით, ბრიტანეთი, მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყნებში, მათ შორის, საქართველოში რა მავნებლურ საქმიანობას ეწევა. მხედველობაში მაქვს ბრიტანული სპეცსამსახურები, რომლებიც სხვა სახელმწიფოების სპეცსამსახურებთან ერთად, აქ სიტუაციის არევას ცდილობენ. ამიტომ ჩემთვის ქართულ მედიაზე შეტევა მოულოდნელი არ ყოფილა.
_ არეულობა ახსენეთ და მიზანი აუდიტორიაზე წვდომის შეზღუდვა და ამით სასურველი ძალის ხელისუფლებაში მობრუნებაც შეიძლება იყოს?
_ დღეს მედია მსოფლიოში საზოგადოებაზე ზემოქმედების, ტვინის გამორეცხვის ინსტრუმენტად იქცა. წარმოვიდგინოთ, რომ „ტელეიმედი“ და „პოსტვ“ სატელევიზიო სივრციდან გაქრა. რა მოხდება ქვეყანაში, ინფორმაციულ ვაკუუმში აღმოვჩნდებით?! მე პროფესიონალი ჟურნალისტი ვარ, მთელი ცხოვრება ამ საქმიანობას შევალიე, არც კოლეგიალობის გამოხატვა მიჭირს, მაგრამ დავსვათ შეკითხვა: რა სარგებლობა მოაქვს პარტიულ მედიებს? „პოსტვ“ წმინდა პარტიულ ტელევიზიად აღიქმება, „ტელეიმედიც“ ხელისუფლების რუპორია. მეორე მხარეს კი ანტისახელმწიფოებრივი ოპოზიციური მედია დგას. მათი შედარებისას სასწორის პინა „ტელეიმედისა“ და „პოსტვის“ მხარეს იხრება, რადგან ისინი ანტისახელმწიფოებრივ საქმიანობაში არ არიან ჩართულნი, თუმცა მათი მიზანი პროპაგანდა და არა ინფორმაციის ობიექტურად მიწოდებაა. მიუხედავად ამისა, ეს ბრიტანეთს უფლებას არ აძლევს, ქართულ მედიას განაჩენი გამოუტანოს და მის საქმიანობაში უხეშად ჩაერიოს.
თავისუფალ მედიაში აზრის გამოხატვა უნდა შეეძლოთ არამხოლოდ პარტიულ ფუნქციონერებს, არამედ განსხვავებული აზრის მქონეთაც. ჩვენთან კი, ერთგან ხელისუფლების მომხრეები მიდიან, მეორეგან _ ანტისახელისუფლო ძალები. მეტიც, ავიღოთ „საზოგადოებრივი მაუწყებელი“, რომელიც საზოგადოების ინტერესებს ოდნავადაც არ ემსახურება.
_ ლორდთა პალატის წარმომადგენელმა ბრიტანეთის სახელმწიფო ხაზინას მიმართა, ყველა სახელმწიფო პირის თუ კომერციული უწყების ფინანსები შეისწავლოს, ვინც სანქცირებულ მედიებს ეხმარება. ეს შეიძლება ახალი სანქციების დაწესების მიზეზი გახდეს. რეალურად, რა გავლენას იქონიებს ბრიტანული სანქციები?
_ დღეს სანქციები ომის შემდეგ ყველაზე მძლავრი ინსტრუმენტია, რითაც სახელმწიფოს საქმიანობაში დისონანსის შეტანა შეუძლიათ. აღნიშნულ ინსტრუმენტს ამ შემთხვევაში მშვენივრად იყენებენ. „ტელეიმედს“ და „პოსტვის“, ძირითადად, „საქართველოს ბანკი“ და „თი-ბი-სი“ ემსახურებიან. ისინი ბრიტანეთშია დარეგისტრირებული და დასანქცირებული მედიის მომსახურების შემთხვევაში, შეიძლება ანგარიშები დაუყადაღდეთ. თუმცა, რამდენიმე დღის წინ გაჟღერდა, რომ „იმედის ბანკი“ შეიქმნება. სანქციების სერია მომავალში კიდევ გაძლიერდება. მიზანი ქართული სახელმწიფოს ჩამოშლაში წვლილის შეტანაა. სახელმწიფომ უნდა იზრუნოს, რათა „ტელეიმედისა“ და „პოსტვის“ მაუწყებლობის შეჩერება თავიდან აიცილოს.
_ ბორის ჯონსონმა განაცხადა: „ტელეიმედი“ და „პოსტვ“ ტყუილებს ანთხევენ, რაც დემოკრატიას ძირს უთხრისო. იგი მედიაზე ცენზურის დაწესებას ამართლებს.
_ როცა საქმე დამოუკიდებელ მედიას ეხება, ცენზურა მიუღებელია. ჩემს თაობას კარგად ახსოვს, როგორ მოქმედებდა საბჭოთა ცენზურა. ჩემთვის ცენზურა, ამ სიტყვის პირდაპირი მნიშვნელობით, მიუღებელია. ზოგადად, მედიასაშუალებებმა, ჟურნალისტებმა მათ მიერ გავრცელებულ ინფორმაციაზე პასუხისმგებლობა უნდა აიღონ. აქ ორი საკითხი დგას: ერთია ცენზურა, რომელიც ადამიანის თავისუფალ ნებას ახშობს და ჟურნალისტს საშუალებას არ აძლევს, მოვლენები ობიექტურად განსაჯოს და მეორეა თვითცენზურა, რომელიც მედიასაშუალებას, კონკრეტულ ჟურნალისტს პასუხისმგებლობის წინაშე აყენებს, რათა საზოგადოებას ობიექტური ინფორმაცია მიაწოდოს. ცენზურის მომხრე არ ვარ, მაგრამ მედიასაშუალებებმა, თითოეულმა ჟურნალისტმა, საზოგადოების წინაშე პასუხისმგებლობა უნდა გაზარდოს.
_ ოპოზიციური ტელეარხები, „ტელეიმედისა“ და „პოსტვის“ დასანქცირებით გამოწვეულ სიხარულს ვერ მალავენ.
_ რატომ ველოდებით „ფორმულასა“ და „ტვ-პირველისგან“ კოლეგიალობას?! ისინი პარტიული მედიებია და, ბუნებრივია, სოლიდარულები ვერ იქნებიან. ან რაში გვჭირდება მათი სოლიდარობა?! ჩვენ ხომ ვიცით, რასაც ემსახურებიან. მათი მიზანი სახელმწიფოს რყევა, ჩამოშლა, ხელისუფლების ძალადობრივი გზით შეცვლაა. ე. წ. ოპოზიციური მედიები, პარტიული ოპოზიციის ინსტრუმენტები არიან.
ზოგადად, აბსოლუტურად დამოუკიდებელი მედიასაშუალება სამყაროში არ არსებობს. ნებისმიერი მედიის უკან დამფინანსებელი დგას, რომელიც საკუთარი ინტერესების გატარებას ითხოვს. ჟურნალისტიც იძულებულია, პატრონის ინტერესები გაითვალისწინოს. მთავარია, ეს ინტერესები რას ემსახურება. დღეს დამოუკიდებელი სოციალური ქსელიც კი აღარ არის _ თუ მათთვის მიუღებელი რამ დაწერე, შეზღუდვებს გიწესებენ. ასე რომ, აბსოლუტური დამოუკიდებლობა არ არსებობს. მთავარია, იმ დამოუკიდებლობის ფარგლებში რაც არსებობს, დაცული იყოს ჟურნალისტური ეთიკა, რომელიც ობიექტურობის აღქმას და საზოგადოებისთვის სიმართლის მიწოდებას მოემსახურება.
_ დასავლეთი ხელისუფლებას მუდმივად საყვედურობს, ოპოზიციურ მედიას ზღუდავო, თუმცა, „ტელეიმედის“ და „პოსტვის“ დასანქცირებაზე შეშფოთება რატომღაც არ გამოუხატავთ. არც „ტელეიმედის“ დარბევა გაუპროტესტებიათ.
_ დასავლეთმა ე. წ. ოპოზიციური ტელერხების საქმიანობის შეზღუდვის დამამტკიცებელი ერთი მტკიცებულებაც ვერ დადო. დღეს საქართველოში ჭარბი დემოკრატიაა, ყველაფრის უფლება გაქვს, პასუხისმგებლობა კი ნულია. სწორედ ამით სარგებლობენ ე. წ. ოპოზიციური, ანტიქართული, მავნებელი მედიები, და უკადრებელს კადრულობენ, რაც მერე ხელს ქაოსის შექმნას, ურთიერთდაპირისპირებას უწყობს. მედიის მიზანი ურთიერთდაპირისპირება კი არა, საზოგადოების ინფორმირება უნდა იყოს.
„იმედის“ დარბევას რაც შეეხება, რა თქმა უნდა, ეს თავისუფლების შეზღუდვა იყო. მადლობა ღმერთს, ბოლო ცამეტი წელია, რაც „ქართული ოცნება“ ხელისუფლებაშია, რაიმე შეზღუდვა, განსაკუთრებით, მედიასაშუალებების, არ მახსენდება. საქართველოში გამოხატვის თავისუფლება უმაღლეს დონეზეა, რითაც მავანი ბოროტად სარგებლობს. ჩემი აზრით, თავისუფლებაც კანონის ჩარჩოებში უნდა მოექცეს _ ის პასუხისმგებლობასთან უნდა იყოს გაიგივებული. სხვაგვარად წონასწორობას ვერ შევინარჩუნებთ _ სახელმწიფოს ე. წ. დემოკრატიას ვერ გადავაყოლებთ.
_ ბატონო ზაურ, რამდენად სწორად არის ჩვენთან გამოხატვის თავისუფლება გააზრებული? მაგალითად, ხოშტარიას ვანდალიზმი თურმე თავისუფლების გამოხატვაა, მაყურებლისთვის სიმართლის მიწოდების შეზღუდვა კი, რატომღაც სულაც არ აღიქმება თავისუფლების გამოხატვის შეზღუდვად.
_ მსგავსი ქმედებები, რასაც ხოშტარია ჩადის, თავისუფლება კი არა, აღვირახსნილობაა, რაც არამარტო საკუთარი თავის, არამედ საზოგადოების უპატივცემულობა, ზღვარის გადალახვაა. ადამიანს ყველაფრის გაკეთება შეუძლია, ასევე, ენა ნებისმიერ სიტყვას წარმოთქვამს, მაგრამ თვითკონტროლი ხომ უნდა არსებობდეს. ზღვარსგასული თავისუფლება გარყვნილება, მავნებლობაა, რაც პირდაპირ სახელმწიფოზე და საზოგადოებაზე აისახება.
_ თვეზე მეტია, ტელეეთერით დებატები იმართება. ვარდენ მაჭავარიანმა მათში მონაწილეობაზე უარი იმ მოტივით განაცხადა, დასანქცირებულ ტელევიზიაში, რომელიც რუსული საქმის კეთებით არის დაკავებული, არ მივალო.
_ დებატები კარგია, მაგრამ გააჩნია, რა თემაზე და ვისთან. მე პირველ ორ გადაცემას ვუყურე და მერე ინტერესი დამეკარგა, რადგან ეს დებატები კი არა ურთიერთბრალდებებია, რაც პოლარიზაციას უფრო უწყობს ხელს. წესით, დებატები სახელმწიფოს მომავალზე მსჯელობის შესახებ უნდა იმართებოდეს, ვინ როგორ ხედავს, რა რეკომენდაციებს მისცემს ხელისფლებას და ა. შ. ვისთან უნდა ვიდებატოთ, „ილიაუნის“ პროფესორ-მასწავლებლებთან?! ჩვენ ხომ ვიცით, რას ემსახურება „ილიაუნი“ და ნებისმიერი ოპოზიციონერი ე. წ. პოლიტიკოსი, თუ ნჯო-ს წარმომადგენელი. მათთან დებატებს რა აზრი აქვს. თუ დიალოგზე ვსაუბრობთ, მაშინ ხელისუფლება სადებატოდ განსხვავებული აზრის, კონსტრუქციულად მოაზროვნე ადამიანებთან უნდა დაჯდეს.
_ ბოლოს, რას ფიქრობთ ევროკავშირის გადაწყვეტილებაზე, რომლის თანახმად, ყველა ქართველ მოქალაქეზე საზღვარზე მკაცრი კონტროლი გატარდება?
_ ჩვენ ყოველთვის კბილს გვისინჯავენ. ვიზალიბერალიზაცია რომც გაგვიუქმონ, არ მგონია, ეს საქართველოსთვის დიდი პრობლემა იყოს. ქართველები საზღვარგარეთ უვიზო მიმოსვლის დაწესებამდეც დავდიოდით და ამჯერადაც მოვახერხებთ რამეს. უვიზო მიმოსვლა იქნება თუ სხვა შეღავათები, ამას ჩვენი სახელმწიფო ინტერესები არ უნდა შევწიროთ. რის ფასად მოგვცეს ვიზალიბერალიზაცია, ან როგორ იყენებენ? _ ეს ხომ მათთვის ჩვენი შანტაჟის ინსტრუმენტია. ვფიქრობ, ეს, უბრალოდ, დაშინების მექანიზმია. თუ შეგვეშინდება და ხელებს ავწევთ, ისინი შანტაჟს განაგრძობენ და სასურველ მიზანს მიაღწევენ. გაიძახიან, ამით ქართველ ხალხს კი არა, ხელისუფლებას ვსჯითო. ეს ხომ სასაცილოა. ხელისუფლება ქართული საზოგადოების ნაწილი არ არის?! ქართველი ხალხი მიხვდა, როგორ იყენებენ ვიზალიბერალიზაციას და სხვა „სიკეთეებს“ საქართველოს საზიანოდ. ამიტომ, არ მგონია, ამის გამო დიდი აჟიოტაჟი ატყდეს.
ესაუბრა
თამარ შველიძე
